Námskrá í heild.

Námskrá fyrir íslenskuver Rimaskóla

Fyrst er fjallað um fjögur hæfnistig í íslensku sem öðru tungumáli og síðan viðmið fyrir hvert stig. Viðmiðin á þessum vef eru útfærsla íslenskuversins til kennslu og leiðsagnarmats, byggð á aðalnámskrá. Þau eru notuð með hliðsjón af aldri og stöðu nemenda. Opinbera hæfniramma má finna í gildandi kafla 19 í aðalnámskrá grunnskóla.

Síðan er fjallað um kennsluhætti íslenskuversins. Umfjöllunin byggir á reynslu ÍSAT-kennara og er ætluð til leiðsagnar við kennslu.

Fjögur hæfnistig í íslensku

Í aðalnámskrá grunnskóla er íslenskunámi ÍSAT-nemenda lýst með fjórum hæfnistigum: forstigi, fyrsta, öðru og þriðja stigi. Hér á eftir er yfirlit yfir megineinkenni þeirra.

Forstig er fyrir nemendur með litla sem enga þekkingu á íslensku tungumáli, þá sem eru ólæsir í móðurmáli sínu, þekkja ekki latneskt stafróf eða þurfa sérstaka þjálfun í íslenskum málhljóðum og að tengja þau við rittáknin. Áherslan er á lestur og íslenskt hljóðkerfi á þessu stigi. Þær hæfnilýsingar sem eiga við forstig eru þau viðmið sem unnið skal að. Að loknu forstigi er miðað við að nemendur nái hæfni

sem lýst er á 1. stigi að því gefnu að hæfniviðmiðum forstigs sé náð.

1. stig er fyrir nemendur sem teljast byrjendur í íslensku en eru vel læsir í móðurmáli, þekkja latneskt letur og eiga auðvelt með að tileinka sér íslensk málhljóð og íslensk rittákn. Áhersla er á grunnorðaforða, grunnþekkingu í íslenskri málfræði, einfaldar ritunaræfingar, mikinn lestur og hlustun auk markvissrar talþjálfunar í almennu, daglegu tali.

2. stig. Hér eru nemendur orðnir nokkuð færir í munnlegri tjáningu og hafa daglegan orðaforða nokkurn veginn á valdi sínu. Mikil orðaforðasöfnun á sér stað á þessu stigi og málfræðinotkun eflist samhliða. Kröfur um hæfni í rituðu máli aukast og áhersla er lögð á námsorðaforða eftir því sem kostur er. Nemendur fylgja aðlöguðum námsáætlunum í öllum bóklegum greinum.

3. stig. Hér eru nemendur komnir með góðan grunn í íslensku og geta einbeitt sér að því að safna orðaforða og þróa færni sína í námstengdri málnotkun á breiðum grunni á öllum hæfnisviðum. Þegar nemendur hafa náð þeirri hæfni

sem lýst er á þriðja stigi eiga þeir að geta fylgt almennum aldurstengdum viðmiðum og námsáætlunum í öllum bóklegum greinum en með stuðningi ef þarf.

Heimild: Aðalnámskrá grunnskóla, kafli 19 – Íslenska, gildandi útgáfa. https://www.adalnamskra.is/grunnskoli/kafli-19-islenska-2024

Námsmarkmið íslenskuversins eftir hæfnistigi

Hér að neðan eru kennslu- og matsviðmið íslenskuversins fyrir hvert hæfnistig. Áætlanir og matslistar sýna mismunandi dæmi um hvernig unnið er að viðmiðunum; þeir eru ekki tæmandi upptalning opinberra hæfniramma.

Forstig

Hlustun

Nemandi …

• Skilur einfalt daglegt mál sem varðar hann sjálfan ef talað er hægt og skýrt, s.s. einfaldar spurningar og svör.

• Skilur mjög einfaldar leiðbeiningar með stuðningi mynda, látbragðs o.fl.

• Greinir einstök orð og tölustafi sem kenndir hafa verið í einföldu hljóð- og myndefni.

• Skilur grunnorðaforða, orð á 1. þrepi, orð yfir hluti, fólk og dýr, tölustafi og daglegar athafnir í nánasta umhverfi, í skólanum, frístundinni og heima.

Lestur

Nemandi …

• Tengir íslensk málhljóð við rittákn þeirra. Byrjar að þjálfa sig í umskráningu og nær byrjunarhæfni í lesfimi.

• Getur lesið og skilið einföld orð og einfaldar lykilsetningar sem honum hafa verið kenndar og eru algengar eða eru studdar myndefni.

• Nýtir sér myndir og tákn til að skilja og skýra merkingu orða.

• Getur lesið mjög einfalda texta með stuðningi t.d. mynda.

Talað mál

Nemandi …

• Getur, með stuðningi, tekið þátt í einföldum samræðum er varða hann sjálfan, sé talað hægt og skýrt, endurtekið og umorðað eftir þörfum.

• Getur beðið um aðstoð á einfaldan hátt og spurt einfaldra spurninga.

• Getur kynnt sig, heilsað, kvatt og þakkað fyrir sig.

• Kann grunnorðaforða, orð á 1. þrepi: getur nefnt orð yfir hluti, liti, fólk, daga, tölur og dýr og einfaldar setningar um daglegar athafnir í nánasta umhverfi, í skólanum, frístundinni og heima.

• Getur á einfaldan hátt tjáð hvað honum líkar/líkar ekki og sagt frá líðan sinni.

• Getur stafað nafnið sitt og gefið upp símanúmer.

Ritun

Nemandi …

• Getur skrifað íslenska stafrófið eftir fyrirmynd.

• Þekkir íslenska ritátt, þ.e. að lesið og skrifað er frá vinstri til hægri.

• Getur afritað orð og setningar.

• Getur skrifað einföld orð og einfaldar setningar sem hann hefur lært.

• Getur skrifað nafnið sitt.

• Getur teiknað röð mynda og með aðstoð skrifað stök orð eða setningar til að lýsa því sem er að gerast á myndunum (t.d. einföld dagbók).
  

Kennsla á forstigi eftir aldursstigum

Skólastefna

Fyrsti bekkur

Mikið nám á sér stað hjá ÍSAT-nemendum í fyrsta og öðrum bekk, en framfarir eru einstaklingsbundnar. Allir nemendur sem byrja í fyrsta bekk eru að kynnast nýjum skóla, mynda félagsleg tengsl og læra skólaorðaforða. Við mælum almennt með að ÍSAT-nemendur fái fyrsta mánuðinn til að kynnast bekknum og skólastarfinu áður en regluleg kennsla í íslenskuveri hefst. Á þeim tíma styður bekkjarstarfið íslenskunám með hlustun, samtölum og sameiginlegum verkefnum. Eftir fyrsta mánuðinn er staðan metin. Þetta er viðmið sem er lagað að þörfum hvers nemanda; stuðningur getur þurft að hefjast fyrr. Heillasporaver skólans er einnig hluti af stuðningnum, með kennara sem hefur félagsráðgjafamenntun.

Námsmat

Við notum ÍSATmat við mat á stöðu nemenda í íslensku. Niðurstöður eru nýttar ásamt leiðsagnarmati, verkefnum og athugunum kennara til að skipuleggja kennsluna. Matslistar íslenskuversins eru notaðir til að skrá stöðu og framfarir. Við skoðum hæfni í hlustun, lestri og lesskilningi, töluðu máli og ritun með hliðsjón af aldri, fyrri skólagöngu og þörfum hvers nemanda.

Í Rimaskóla taka allir nemendur með erlendan bakgrunn prófið Á milli mála. Niðurstöðurnar gefa vísbendingar um stöðu þeirra í þeim þáttum íslenskunnar sem prófið kannar. Þær eru skoðaðar með öðrum námsgögnum og athugunum kennara; eitt próf lýsir ekki eitt og sér hæfni nemandans á öllum sviðum.

Yngsta stig

Á yngsta aldursstigi leggjum við áherslu á lestrarstuðning, uppbyggingu orðaforða og stuðning við það námsefni sem nemendur nota í sínum bekk. Við notum meðal annars Lestrarlandið og Ritrún eftir aldri og námsstöðu. Þegar orð og setningar eru ný fyrir nemandanum les kennarinn með honum, útskýrir merkinguna og ræðir efnið. Þessi beina aðstoð og samtalið við kennarann eru mikilvægur hluti ÍSAT-kennslunnar.

Strax frá upphafi vinnum við verkefnin úr bókunum. Við skrifum upp orðin, lesum þau saman og ræðum innihaldið. Við reynum þannig að vinna með alla fjóra hæfniþættina í kennslustundinni: tjáningu, hlustun, ritun og lestur.

Við notum GraphoGame með byrjendum til að læra íslensku málhljóðin og tengja þau við bókstafi. Það er viðbót við vinnu með kennaranum og kemur ekki í stað lestrarþjálfunar eða samtala.

Megintilgangur íslenskuversins er að veita ÍSAT-nemendum aukinn stuðning í gegnum einstaklingskennslu eða kennslu í mjög litlum hópum. Því höfum við verið skýr á því að aðeins ÍSAT-nemendur stundi nám í íslenskuverinu. Aðrir nemendur sem þurfa stuðning eiga að fá hann í námsverum.

Við höfum einnig tekið á móti nemendum sem eru fæddir á Íslandi en hafa ekki gengið í íslenskan leikskóla og þurfa stuðning við íslenskunám. Fæðingarland eitt og sér segir ekki til um hvort íslenska sé fyrsta eða annað tungumál nemandans. Stuðningurinn tekur mið af málreynslu og námsþörfum. Verkaskipting íslenskuvers og námsvera þarf að vera skýr.

Ritun

Við leggjum áherslu á læsilega skrift og að nemendur æfi íslensku stafina. Við tengjum skriftaræfingar við lestur og vinnu með málhljóð.

Ef nemendur hafa þegar lært að skrifa og skriftin er læsileg leggjum við ekki áherslu á að breyta aðferð þeirra. Nemendur sem eru að læra skrift frá grunni þurfa leiðsögn, fyrirmyndir og tíma til að æfa sig.

Lestur

Við byrjum strax að þjálfa nemendur í íslenskum málhljóðum og tengslum þeirra við bókstafi. GraphoGame er notað með byrjendum til að styðja þessa þjálfun samhliða lestri með kennara.

ÍSAT-nemendur á yngsta stigi fá einnig auka aðstoð í lestrarverinu.

Miðstig

Ef nemandi á miðstigi er að hefja lestrarnám þarf að kenna undirstöðuatriði lestrar með námsefni og viðfangsefnum sem hæfa aldri hans.

Námsefni fyrir ÍSAT-nemendur á miðstigi tekur mið af fyrri skólagöngu, læsi og hæfni í íslensku. Á fyrsta hæfnistigi er grunnleiðin Ritrún 1–3 og Kæra dagbók 1–3 með ítarefni. Nemendur á miðstigi sem hafa lokið þeim vinna áfram með Einmitt! – Lærum íslensku. Nemendur sem eru læsir á móðurmáli sínu geta nýtt það við námið og unnið sum verkefni sjálfstætt með stuðningi kennara og þýðingarverkfæra.

Við leggjum mikla áherslu á lestrarþjálfun. Hins vegar hefur komið í ljós að lestrarfærni, til dæmis hraði og framburður, gefur ekki alltaf rétta mynd af lesskilningi. Einnig eiga margir nemendur á miðstigi erfiðara með að byrja að tjá sig. Þeir grípa gjarnan til ensku, jafnvel þó íslenskan sé orðin nokkuð góð, og samnemendur tala gjarnan ensku við þá.

Það getur verið krefjandi að byrja í nýjum skóla og nýju landi, sérstaklega fyrir eldri nemendur. Enska eða önnur tungumál geta hjálpað nemendum að mynda tengsl og skilja aðstæður. Kennarar og starfsfólk skapa jafnframt sem flest tækifæri til að nota íslensku. Þegar þörf er á má styðja skilning með öðru tungumáli, til dæmis með því að segja fyrst á íslensku og síðan útskýra eða þýða.

Unglingastig

Nemendur á unglingastigi geta staðið frammi fyrir flóknu verkefni þegar þeir læra íslensku samhliða öðru námi. Áhugahvöt nemandans og stuðningur foreldra skipta máli, og skólinn þarf að skapa aðstæður sem styðja þátttöku, skilning og framfarir. Reynsla okkar sýnir að efla þarf stuðning við þennan hóp.

Sumir nemendur hafa þegar byggt upp mikla þekkingu í námsgreinum á borð við ensku, stærðfræði og náttúrufræði. Þeir þurfa stuðning til að skilja íslenskt námsefni, taka þátt í kennslunni og sýna það sem þeir kunna.

Við teljum að nemendur eigi að geta nýtt þýðingarverkfæri, svo sem Google Translate og gervigreind, til að skilja námsefni og sýna þekkingu sína í öðrum námsgreinum. Við námsmat þarf að greina á milli þess að meta þekkingu á viðfangsefni og þess að meta íslenskufærni. Kennari ákveður hvaða stuðningur samræmist markmiði hvers verkefnis eða prófs; við stöðluð próf er farið eftir fyrirlagnarleiðbeiningum. Þannig nýtist fyrri þekking nemandans án þess að tungumálahindrun stöðvi annað nám.

Ekki er hægt að gera ráð fyrir að allir nemendur sem hefja íslenskunám seint á grunnskólaárunum nái sömu íslenskufærni og jafnaldrar þeirra áður en skólagöngu lýkur. Meta þarf stöðu hvers og eins, nýta fyrri þekkingu og finna leiðir til að styðja áframhaldandi nám. Við teljum mikilvægt að efla stuðning við þennan hóp.

Fyrsta stig – námsmarkmið íslenskuversins

Hlustun

• Skilur einfalt daglegt mál ef talað er hægt og skýrt.

• Skilur einfaldar leiðbeiningar, með eða án mynda og látbragðs.

• Greinir lykilorð í talmáli sem tengjast kunnuglegum viðfangsefnum.
  

Lestur

• Tengir íslensk málhljóð við rittákn og nýtir sér það til umskráningar.

• Les einföld orð og setningar sem hann hefur lært.

• Les stutta texta og getur skráð einfaldar upplýsingar úr þeim með stuðningi.

• Greinir stuttar setningar og orðasambönd með hjálp mynda og samhengis.

• Nýtir sér ritmál sem stuðning við nám og samræður.
  

Talað mál

• Tekur þátt í einföldum samræðum um kunnugleg viðfangsefni með stuðningi.

• Getur kynnt sig, heilsað, kvatt og þakkað fyrir sig.

• Spyr og svarar einföldum spurningum með stuðningi.

• Getur tjáð einfaldar skoðanir, tilfinningar og upplifanir.
  

Ritun

• Skrifar stök orð og eigin einfaldar setningar um sjálfan sig og daglegt líf.

• Nýtir orðalista, fyrirmyndir og einföld málmynstur til að styðja eigin ritun.

• Prófar að nota lærð orð í eigin setningum.

• Skrifar nafnið sitt, símanúmer og einfaldar persónuupplýsingar.

• Tengir myndir við stuttar skriflegar lýsingar (t.d. dagbók með myndum).

Fyrsta stig

Á fyrsta stigi eru nemendur farnir að skilja og nota íslensku í algengum aðstæðum. Þeir taka þátt í einföldum samræðum, tjá sig um persónulega reynslu og dýpka orðaforða sinn. Mikilvægt er að efla sjálfstæði í lestri og ritun, ásamt því að styðja málskilning og samskiptafærni.

Hæfni getur verið misjöfn eftir þáttum. Sumir nemendur taka snemma þátt í samtölum en þurfa meiri stuðning við lestur og ritun. Aðrir lesa af öryggi en þurfa stuðning til að tjá sig munnlega. Kennslan tekur mið af stöðu hvers nemanda.

Við notum fjölbreyttar aðferðir sem tengjast námsmarkmiðum hverju sinni. Við reynum að vinna með alla hæfniþættina í hverri kennslustund: hlustun, lestur, ritun og tjáningu. Áherslan getur færst milli þáttanna eftir viðfangsefni. Við ræðum lesefni og verkefni við nemendur og gefum þeim tækifæri til að æfa tjáningu. Sömu bækur og textar eru endurunnir með mismunandi verkefnum.

Fyrsta stig – Lestur

Við vinnum með lestur, lesskilning og tjáningu frá upphafi, með stuðningi við hæfi nemandans. Eftir því sem nemendur ná tökum á stöfum, íslenskum málhljóðum og einföldum orðum eykst sjálfstæði þeirra. Mikið er lesið, textinn ræddur og skilningur kannaður samhliða.

Til að gera bækurnar aðgengilegri höfum við látið nemendur lesa upphátt og notað Google Translate til að þýða textann. Þeir sem eru læsir á móðurmáli sínu lesa jafnframt upphátt á því. Í slíkum lestrarstundum eru nemendur bæði að læra og njóta lestursins. Í íslenskuverinu leggjum við áherslu á að nemendur geti nýtt móðurmál sitt og aðra tungumálakunnáttu við námið. Við hvetjum þá til að vera stoltir af uppruna sínum og tungumálum.

Miklar framfarir eiga sér stað þegar nemendur ná tökum á lestri á íslensku.

Fyrsta stig – Tjáning

Við höfum tekið eftir að sumir ÍSAT-nemendur taka lítinn þátt í samtölum og bekkjarstarfi, jafnvel þótt þeir hafi náð ágætum tökum á íslensku. Við hvetjum þá til þátttöku og veitum stuðning eftir þörfum.

Þegar nemandi tekur lítinn þátt þarf að kanna hvað hann skilur og hvaða stuðning hann þarf til að geta tekið þátt. Því skiptir miklu máli að fylgjast með virkni ÍSAT-nemenda, líka þeirra sem eru komnir á fyrsta og annað stig.

Fyrsta stig – Ritun

Lestur og samtöl styðja ritun, og nemendur fá jafnframt beina þjálfun í að skrifa. Gott er að skrifa upp setningar og orð úr bókunum, ræða merkinguna og nota þau síðan í eigin setningum.

Á fyrsta hæfnistigi æfa nemendur að skrifa eigin orð og setningar samhliða lestri og samtölum. Grunnatriði málfræði og stafsetningar eru kennd í tengslum við textana sem nemendur lesa og skrifa. Fyrir yngstu nemendurna tengist sú vinna upphafi lestrarnáms; eldri nemendur geta einnig nýtt fyrri reynslu af lestri, ritun og tungumálanámi.

Fyrsta stig – Tal

Bækurnar sem nemendur lesa geta verið góð leið til að fá þá til að tjá sig um innihald textans. Við teljum að gagnlegt sé að hafa tvær bækur í gangi samtímis: eina bók sem er við hæfi nemandans og hann skilur á íslensku, og aðra bók sem hann velur sér sjálfur. Í þeim tilfellum getur Google Translate stutt við lesturinn.

Í íslenskuverinu þjálfum við tal og tjáningu í litlum hópum eða einstaklingskennslu, svo hver nemandi fái tækifæri til að tala og fá leiðsögn.

Annað stig – yfirlit og áherslur

Á öðru stigi halda nemendur áfram að dýpka færni sína í íslensku. Þeir verða sjálfstæðari í tjáningu, taka þátt í lengri samræðum og vinna markvissar ritunaræfingar.

Áhersla er lögð á að efla lesskilning, munnlega tjáningu og ritun í tengslum við daglegt líf og námsgreinar.

Annað stig – námsmarkmið íslenskuversins

Hlustun

• Vinnur með dagleg samtöl og fyrirmæli um námsverkefni.

• Finnur aðalatriði í kynningu eða útskýringu með myndum og dæmum.

• Tengir lykilorð úr hlustun við viðfangsefni námsgreina.

Lestur

• Les frásagnir og námstexta með stuðningi orðalista, lykilhugtaka og mynda.

• Nýtir samhengi til að átta sig á nýjum orðum og fylgja atburðarás.

• Finnur upplýsingar í námstexta og notar þær í samtali eða verkefni.

Talað mál

• Tekur þátt í samræðum um daglegt líf, áhugamál og nám.

• Segir frá reynslu og áætlunum og gerir skoðun sína skiljanlega.

• Ræðir námsefni og undirbýr stutta kynningu á kunnuglegu efni.

Ritun

• Skrifar stuttar frásagnir, lýsingar og texta um eigin reynslu.

• Skrifar eigin svör um námsefni með stuðningi lykilhugtaka og orðalista.

• Notar námsorðaforða og vinnur með uppbyggingu og endurskoðun eigin texta.

Annað stig – Kennsluhættir og námsefni

Á öðru hæfnistigi eykst sjálfstæði nemenda í lestri og verkefnavinnu upp úr bókum. Byggt er á fyrri lestrarreynslu og máltilfinningu þeirra. Kennarinn styður áfram við skilning, orðaforða og úrvinnslu eftir þörfum.

Á öðru hæfnistigi vinnum við meira með ritun og málfræði, að því marki sem jafnaldrar nemendanna hafa tileinkað sér. Við teljum að innri máltilfinning sé mikilvæg undirstaða bæði fyrir ritun og málfræðinám. Málfræði er tengd lestri, samtölum og eigin textum nemenda.

Nemendur fá regluleg ritunarverkefni til að æfa sig í að skrifa og festa þannig málþekkinguna í sessi.

Þriðja stig – námsmarkmið íslenskuversins

Hlustun

• Skilur megininntak samfellds máls um kunnugleg efni.

• Greinir lykilatriði í frásögnum, kynningum og umræðum.

• Vinnur úr umræðum og útskýringum um efni úr námsgreinum.

Lestur

• Vinnur með námstexta og bókmenntir og greinir meginhugmyndir og rök.

• Nýtir orðalista og orðabækur við lestur námsbóka eftir þörfum.

• Safnar upplýsingum úr textum og notar þær til að leysa verkefni.

Talað mál

• Tekur þátt í umræðum um kunnugleg viðfangsefni og getur rökstutt einfaldar skoðanir.

• Segir ítarlega frá reynslu, atburðum og viðbrögðum og skýrir hugmyndir sínar.

• Spyr spurninga og svarar þeim í lengri samtölum.

Ritun

• Skrifar samfellda texta um eigin reynslu, skoðanir og hugmyndir.

• Notar námsorðaforða og endurskoðar málnotkun með stuðningi eftir þörfum.

• Skipuleggur samfelldan texta, tengir efnisgreinar og tekur mið af lesanda og tilgangi.

Kennsluhættir og námsefni fyrir þriðja stig

• Orðaforðavinna: Þemabundin orðasöfn (samfélag, náttúra, framtíðarsýn). Nemendur halda eigin orðabækur og nota ný orð í verkefnum.

• Samtal og tjáning: Umræður í hópum um texta, myndir og myndbönd. Æfingar í að rökstyðja skoðanir og taka afstöðu.

• Lestur: Fjölbreytt lesefni, bæði skáldskapur og fræðslutextar. Æfingar í samantekt, spurningum og tengingu við eigið líf.

• Ritun: Frásagnir, lýsingar og einfaldar rökfærslur. Ritunarferlið kennt markvisst: hugmyndavinna, uppkast, endurskoðun og frágangur.

Þriðja stig – yfirlit og áherslur

Á þriðja stigi hafa nemendur náð aukinni færni í íslensku og geta unnið sjálfstæð og skapandi verkefni. Þeir taka þátt í fjölbreyttum samræðum, tjá sig um flóknari viðfangsefni og beita íslensku í mismunandi samhengi, bæði innan skóla og utan.

Á þriðja hæfnistigi er áhersla lögð á sjálfstæða notkun tungumálsins, fjölbreytta textagerð og dýpri lesskilning. Nemandinn er í auknum mæli í námi með sínum bekk og íslenskuverið veitir stuðning eftir þörfum.

Sjá námskrá íslenskuversins og gildandi kafla aðalnámskrár um íslensku.